EMR Nedir?

 RF Radyasyon Emniyeti

      Her ne kadar Amatör Radyo temelde tehlikesiz bir uğraş olsa da son yıllarda elektromanyetik radyasyonun (EMR), RF enerjisi ve 50-60 Hz'lik güç frekanslarının elektromanyetik alanları dahil muhtemel zararları yoğun bir şekilde ilgi görmekte ve tartışılmaktadır. Konuyla ilgili olarak birçok ülkede araştırmalara başlanmıştır. Bu bölüm; ARRL RF Biyolojik Etkiler Komitesi (Bio-Effects Committe) tarafından hazırlanmış ve Wayne Overback (N6NB) tarafından koordine edilmiş olup, halen bilinenler özetlenmekte ve günümüze dek (1992) yapılan araştırmalara dayalı olarak can emniyeti tedbirleri sunulmaktadır.

       Dünyanın statik jeomanyetik alanı dahil olmak üzere yeryüzündeki tüm yaşam, zayıf ve doğal alçak frekans alanlarına kendisini adapte ederek hayatta kalmıştır. Doğal alçak frekans EM alanları iki ana kaynaktan gelir: Güneş ve şimşekli-yıldırımlı fırtına. Ancak, geçen yüzyıl içerisinde çok yüksek şiddetlerde ve çok değişik spektral dağılımları olan insan yapısı alanlar doğal EM zemininde halen tamamıyla anlaşılmamış yollardan değişiklikler yapmıştır. EMR'nin biyolojik etkilerinin değerlendirilmesi için daha çok araştırma yapılması gerekmektedir.

      RF ve 50-60 Hz. alanlarının her ikisi de atomları iyonize edecek kadar yeterli foton ihtiva etmeyen çok alçak frekanslarda olduklarından, İyonize Etmeyen Radyasyon olarak sınıflandırılırlar. Bununla beraber, yeterince yüksek güç yoğunluklarında, EMR belirli sağlık tehlikeleri arzeder. RF enerjisinin vücut dokusunu ısıtarak bir takım hasarlara sebep olabileceği radyonun ilk günlerinden beri bilinmektedir. Had safhalarda RF nedenli ısınma; körlüğe, kısırlığa ve diğer ciddi sağlık problemlerine sebebiyet verebilir. Bu çeşit ısı ilişkili sağlık tehlikeleri "Termal Etkiler" olarak tanımlanabilir. Fakat günümüzde beden ısınmasına sebep olmayacak kadar alçak enerji seviyelerinde bile EMR'nin gözlemlenebilir biyolojik etkilerinin olduğuna ve bazılarının zararlı olabileceğine dair gittikçe çoğalan deliller mevcuttur. Bunlar "Atermal" etkilerdir.

      Halen devam eden araştırmaların yanısıra, bu soruna değinmek için başka çalışmalar da yapılmıştır. Örneğin, Amerikan Milli Standartlar Enstitüsü (ANSI), diğer kuruluşların yanı sıra, insanın RF enerjisine maruz kalmasını sınırlayıcı ihtiyati kural ve prensipler tavsiyesinde bulunmuştur. ARRL (Amerikan Radyo Amatörleri Birliği), konuya ilgi gösteren tıp doktorları ve bilim adamlarından oluşan bir Biyo-Etkiler Komitesi ihdas edilmiştir. Komite mensupları, radyo amatörlerine güvenli uygulamalar hususunda tavsiyelerde bulunmak için, bu alanda gönüllü olarak bilisel araştırmaları takip etmektedirler.

     RF Enerjisinin Termal Etkileri

     Çok yüksek seviyede RF enerjisine maruz kalan vücut dokuları, ısının neden olduğu ciddi hasarlara uğrayabilir. Bu etkiler; enerjinin frekansına, vücuda çarpan RF alanının güç yoğunluğuna ve hatta dalganın polarizasyonu gibi faktörlere bağlıdırlar.

      Vücudun doğal rezonans frekansına yakın frekanslarda RF enerjisi daha etkin bir şekilde absorbe edilir ve maksimum ısınma meydana gelir. Yetişkinlerde, şayet kişi topraklanmış ise, bu frekans 35 MHz. civarındadır. Kişinin vücudu topraktan izole edilmiş vaziyette ise, bu frekans 70 MHz. civarındadır. Keza, vücut kısımları da rezonansa gelebilir. Örneğin, yetişkin bir insan kafası 400 MHz. civarında rezonanstadır. Diğer taraftan, bir bebeğin daha küçük olan kafası 700 MHz. yakınlarında rezonansa gelir. Bu şekilde, en çok absorbe edilen RF enerjisi frekansını vücudun büyüklüğü tayin eder. Frekans, rezonans frekansının üzerine çıktıkça genellikle daha az RF ısınması meydana gelir. Bununla beraber, 1 GHz. civarında vücut yüzeyine yakın ve uzunlamasına ilave rezonanslar oluşur.

      Bununla beraber, normal olarak nispeten düşük seviyede RF gücü kullandığımız için ve çoğu amatör telsiz yayınının kesikli mahiyette (duraklamalı) olmasından ötürü, RF enerjisinin termal etkileri radyo amatörlerini büyük ölçüde alakadar etmemelidir. Amatör telsizciler, RF göndermekten ziyade dinlemeye daha çok vakit ayırırlar ve çoğu amatör CW ve SSB gibi gönderme zamanının bekleme zamanına göre daha kısa olduğu modlarda transmisyon yaparlar. (FM ve RTTY modlarında ise, her transmisyonda RF devamlı olarak en yüksek seviyede mevcuttur). Her iki durumda, enerji yüklü antene veya ekranlamasız RF güç yükselteçlerine oldukça yakın olmamak kaydıyla, amatörlerin termal etki yapacak şiddette RF alanlarına maruz kalmaları enderdir. Aşırı derecede RF enerjisine maruz kalmayı önlemek için spesifik öneriler bu yazının daha ileri bölümlerinde verilecektir.

      EMR'nin Atermal Etkileri

      Daha düşük seviye enerji alanlarını içerdikleri için, EMR'nin ısıl olmayan (atermal) etkileri çoğu radyo amatörünü daha çok alakadar edebilir. Son yıllarda EMR'nin sağlık etkileri hususunda birçok çalışma yapılmış ve yapılmaktadır. Bu çalışmalardan bazıları vücut dokusu ısınmasına sebep olmayacak kadar düşük seviyelerde bile EMR'nin sağlığa zararlı olabileceğine işaret etmektedir. Araştırmalar iki temel tipte yapılmaktadır: Epidemiyolojik araştırma ve biyolojik mekanizma yoluyla EMR'nin hayvanlar ve insan üzerinde sebep olabileceği etkilerle ilgili yapılan laboratuar araştırmaları.

      Epidemiyolojistler istatistiksel metotlar kullanarak geniş insan guruplarının sağlık paternlerine bakarlar. Yapılan bir seri epidemiyolojik çalışmalar; genel popülasyona göre EMR'nin yüksek seviyelerine maruz kalmış olma ihtimali bulunan insanların (enerji hatlarına yakın yaşayanlar, elektrikle veya bununla ilişkili meslek mensupları gibi) bazı kanser hastalıklarına normal rakamların üzerinde yakalandıklarını göstermiştir. Örneğin, yapılan araştırmalar sonucu, bazı tip enerji iletim ve dağıtım hatlarına ve trafo alt-istasyonlarına yakın yerlerde yaşayan çocuklarda bu tip bölgelerde yaşamayan çocuklara nazaran daha çok lösemi ve lenf kanseri vakasına rastlanılmıştır. Bu çalışmalar sonucu, hastalığa yakalanma şansının ikiye katlandığı bulunmuştur. (Bu yazının sonunda konuyla ilgili olarak neşredilmiş olan kitapların listesi verilmiştir. Bakınız: Werheimer Ve Leeper, 1979, 1982; Savitz et al, 1988)

      Anne ve babaların RF'e maruz kalmaları, zürriyetlerinin de kansere yakalanma riskini yükseltebilir. Elektronikle ilgili mesleklerle iştigal eden ve aynı zamanda elektronik solventlere maruz kalan babaların çocuklarının beyin kanseri riski yüksektir. (Johnson and Spitz, 1989). Hamilelik döneminde elektrikli battaniye altında yatan annelerin çocuklarının beyin kanseri risk oranı 2.5'tir.  (Savitz et al, 1990).

      Telefon hatçıları ve elektrikçiler gibi meslekleri icabı şiddetli 50-60 Hz. alanına maruz kalan yetişkin insanlarda normalin dört katı daha üstünde beyin ve göğüs kanserine rastlanmıştır. (Matanoski et al, 1989). Bir başka araştırmada ise; mikrodalga çalışanlarında, 20 yıllık maruz kalma süresi içerisinde lehim dumanına ve elektronik solventlere de maruz kalmışlarsa, normalin 10 katı üzerinde beyin kanseri vak'ası saptanmıştır. (Thomas et al, 1987). Tipik olarak söz konusu kimyasal faktörlerin tek başına risk oranı 2'dir.

      Washington eyalet epidemiyolojisti Dr. Samuel Milham radyo amatörlerinin ölüm oranları hususunda geniş bir inceleme yapmış ve istatistiksel olarak belirgin çoklukta kan kanserinin bir tipi ve lenf kanserinden ölüm vak'alarını tespit etmiştir. Milham, bu neticenin amatör telsizcilerin elektrikle ilgili mesleklere eğilimli olmalarından veya hobilerinden kaynaklanabileceğine işaret etmiştir.

      Bununla beraber, epidemiyolojik araştırma tek başına nadiren kesin sonuç verir. Epedemiyoloji, sadece guruplar içindeki hayat paternlerini tanımlar ve çoğunlukla sebepleri tespit edemez. Sık sık şaşırtıcı ve zihin karıştırıcı faktörlerle karşılaşılmaktadır. Çoğumuz sağlığımızı değişik yollardan etkileyebilecek çeşitli çevresel tehlikelere maruz kalmışızdır. Daha ötesi, yüksek seviyede EMR'ye muhtemelen maruz kalmış insanların üzerinde yapılan incelemelerin hepsi aynı sonucu vermemiştir.

      Son yıllarda EMR'nin biyolojik etkileri hakkında hatırı sayılır miktarda laboratuar araştırmaları da yapılmaktadır. Örneğin; oldukça düşük seviyelerdeki EMR'nin bile insan vücudunun "circadian" ritimlerini (biyolojik saat) değiştirdiği, kansere karşı savaşan T-lenfositlerin vücut savunma sistemi içindeki fonksiyonlarını etkilediği, hücre zarlarında ve hücreler arası iletişimde kullanılan elektriksel ve kimyasal sinyallerin doğal durumlarını değiştirdiği ve diğer başka etkilerinin de olduğu meydana çıkarılmıştır.